Sv. Bogorodica - Eleusa
Videte del od `ivopisot na crkvata.
Vo selo Vequsa, Strumi~ko. Go izgradil monahot, podocna Strumiot episkop - Manojlo vo 1080 godina. Manojlo go postavil za
igumen monahot Ilija. Vo 1085 do 1106 imperatorot Aleksij 1 Komnin go daril bogato
manastirot. Sin mu Jon 2 Komnin (1118-1143) isto t5aka mu dal darovi so svojata gramota. Vo 1152 godina
bil igumen Diononosij. Pokrovitel mu bil i Nikejskiot imperator Joan 3 Duka Vatac (1222-1254) i vizantiskiot
(sanovnik) Konstantin Komnin Torniki. Interesno e da go prsledime izlagaweto na
G. Traj~ev vo koe{to veli deka, vo 1080 godina Manojlo go obnovil manastirot od osnova", tvrdej}i deka
za ovoj podatok stoel i natpis. Dokolku toa e vistina, svedo~i deka istiot postoel i porano
Spored nekoe predanie {to go citira Traj~ev , starata crkva ja izgradile Kiril i Metodij, a
Stumi~kiot mitropolit Gerasim zboruval deka Metodij propoveduval deset godini na slovenski jazik po
"Bela Reka", koja te~ela isto~no od Vequsa. Gorniot tek se vika Bela Reka, a dolniot Vodo~nica. Imalo dve plo~i so natpisi
za koi Traj~ev veli deka, Gerasim gi ispratil vo Sofiskiot muzej. Na ednata plo~a pi{uvalo deka,
manastirot e izgraden vo 1100 godina, a se mislelo deka bil izgraden vo 916 godina. Ovie podatoci na Traj~ev
treba da podle`at na nau~no - istar`uva~kata proverka so prakti~ni metodi, a dosega{nite istra`uvawa ne gi potvrduvaat.
Vo sredinata na 13 vek vo manastirot imalo 23 monasi, a vo negovata biblioteka se nao|ale
~etiri evangelija i 64 drugi crkovni knigi. Vo 1346 godina car Du{an go potvrdil
kako metoh na manastirot Ivirion na Sveta Gora. Se smeta deka vo 15 vek manastirot bil pro{iren so narteks
, a mnogu podocna i trem. vo 1958 godina pod drveniot ikonostas bil otkrien postar vo bel mermer
od 11 vek. Vo 1913 godina bil opfaten od po`ar.
Denes e so~uvan i dobro konzerviran.
Iscrpni podatoci za ovoj makeodnski manastir dava P. Miqkovi}mPepek, koj izvr{i temelno
istra`uvawe i objavi mo{ne zna~aen monografski trud.
