Vezbenata umetnost - makedonska kulturna riznica

Makedonskiot naroden vez, bogato kulturno nasledstvo i zna~ajno narodno umetni~ko tvore{tvo, ima vekovna tradicija. Glavniot nositel na vezbenata umetnost, selskata `ena, tesno povrzana so starite tradicii na svojata sredina, so vekovi go prenesuvala svoeto umeewe i iskustvo od pokolenie na pokolenie, {to e vpro~em karakteristi~no i za site drugi pojavi od narodnata kultura.

Narodniot vez vo Makedonija do neodamna egzistiral kako tradicionalen ukras glavno na selskite narodni nosii, kade {to estetskite sfa}awa i umetni~kite do`ivuvawa na negoviot tvorec, preku ornament, tehnika i boja, go na{le svojot najadekvaten i najkarakteristi~en izraz a od druga strana pootporno se odr`uval kako specifi~no obele`je od narodnata kultura, {to nosi pe~at na stari kulturni tradicii.

Vezbenata umetnost na makedonskiot narod, kako izraz voop{to na kolektivnite estetski i psihi~ki dispozicii na edna odredena zaednica, niknala i se razvivala vo posebni socijalno-ekonomski uslovi i niz svojot mnoguvekoven razvoen pat, sekako, pretrpela zna~itelni promeni i razni kulturni nanosi. Me|utoa, niz postojaniot proces na poddr`uvawe na starite tradicii, i pokraj raznite kulturni naslojuvawa, makedonskiot naroden vez se oformil vo edna specifi~na, etni~ki izdiferencirana vezbena umetnost.

Tradicionalniot makedonski naroden vez kako zna~ajno obele`je na narodnata kultura na makedonskiot narod vo minatoto, se odr`uval vo uslovite na nekoga{niot patrijahalen selski bit, koga i samata raspredelba na trudot pridonesuvala za pogolemo anga`irawe na `enata vo doma{nite tekstilni izrabotki. Me|utoa, so promenite na politi~kite i socijalno-ekonomskite uslovi od po~etokot na XX vek, se odigrale krupni promeni i vo makedonskite narodni nosii, a zaedno so toa po~nala da se gubi i nivnata nekoga{na bogata dekoracija. Posebno, makedonskoto naselenie {to bilo upateno na pe~alba po razni zemji po~nalo pobrgu da ja napu{ta starata nosija i ornamentika i da se orientira kon polesni i posovremeni obleki (Prespa, Kostursko, bitolskite "Gorni Sela", Caparsko Pole, @eleznik, Ki~evija).

Za promenite vo narodnata nosija od ne pomalo zna~ewe bile i komitskite akcii vo predilindenskiot period, koi pak se odrazile preku razni zabrani na pove}e skapi delovi od nosijata, za ~ie{to nepo~ituvawe se primenuvale i pari~ni kazni. Ulogata na komitskite organizacii po selata so cel za poracionalni tro{oci na makedonskoto naselenie vo izrabotkata na nosijata, uslovila golemo reducirawe i na vezbenata dekoracija, taka {to zapo~nale da se nosat pomalku vezeni ko{uli, dodeka vo nekoi bitolski sela pod nivno vlijanie se pojavil i specijalen vez nare~en "komitskoto".

Denes, vo uslovite na modernizirawe na na{eto selo, sè pove}e se napu{taat starite vezbeni tradicii. Samo sobranite i za~uvanite primeroci od makedonskiot naroden vez ostanuvaat i natamu kako dokaz za edna stara umetni~ka tradicija i retko bogato kulturno nasledstvo na makedonskiot narod, vo koe se sublimirale znaewata i vekovnoto iskustvo na niza generacii, a koe, pak, so svoite visoki estetski kvaliteti istovremeno e i neiscrpen izvor za novi umetni~ki inspiracii, za sovremenoto umetni~ko tvore{tvo.