Narodni nosii od Skopska Kotlina

Vo predelot Skopska Kotlina se sre}avaat ~etiri razli~ni nosii, od koi dve bitno se razlikuvaat edna od druga - nosijata od Skopska Crna Gora i nosijata od Skopska Blatija, dodeka nosiite od s. Ku~kovo i s. Pusta Breznica se varijanti od ovie dve, so razliki vo oddelni obleki, ukrasi i detali.

Skopska Crna Gora ja so~inuvaat 11 planinski sela vo okolinata na Skopje, vo koi narodnata nosija se izdvojuva so specifi~niot na~in na ukrasuvawe na oblekite i so izraziti crno - beli kontrasti.

Na ko{ulata od `enskata nosija, koja vo glavnite krojni elementi ne otstapuva od op{topoznatiot oblik na makedonskite ko{uli - tunikovidni, e zastapen bogat vez po celata dol`ina na rakavite, na gradite i dolu po skutovite, izveden so volneni konci vo crna impozantna reljefna ornamentika, sozdavana vrz baza na starite anti~ki tradicii. Oblekite od bela kla{na - z'ban za devojki i dolama za ma`eni `eni, izobiluvaat so ukrasi od crni reski ili crni gajtani na zimskata obleka xube. Tkaeniot alov pojas ili crna kanica, skutinata utajka so diskretni pravi {arki, pletenite volneni {areni ~orapi, opanci s's oputice i bogatiot nakit, ja oformuvaat celokupnata kompozicija na nosijata.

Zabraduvaweto na glavata so dolgi, doma{no tkaeni, krpi prebradnik i prekriva~, poinakvo za devojki od toa na oma`enite `eni, e posebna karakteristika na nosijata vo ovoj region.

Nevestite nosele na glava nevestinska kapa so kru`na forma, cve}e i mnogu nakit (tepelaci, igla glavi~ata, u{nici so trepki, potoa gerdani na gradite, ~aprazi na pojasot).

Ma{kata nosija, glavno platnena i kla{nena, se sostoi od ko{ula od belo doma{no pamu~no platno, dolga, {iroka i mnogu nabrana vo dolniot del. Platnenite ga}i, aloviot tkaen pojas, kusata bezrakavna kla{nena obleka xamadan~e i podolgoto xube od bela kla{na so dekorativni ukrasi od crni gajtani, pletenite volneni ~orapi i opanci s's oputice ja oformuvaat nosijata vo predelot Skopska Crna Gora.

Sprotivno od smirenite crno - beli kombinacii na nosijata od Skopska Crna Gora, `enskata nosija od Skopska Blatija, ramni~arski zemjodelski predel vo neposredna blizina na Skopje, se odlikuva so izrazita polihromnost, kako vo izvezenite taka i vo vtkaenite ornamentalni motivi.

Vezenite ukrasi so geometriski i stilizirani vegetabilni motivi na belata tunikovidna ko{ula, izvedeni so raznobojni volneni konci i izobilstvo od srma, se vklopuvaat vo stilskoto edinstvo so drugite delovi od nosijata, platnenata saja i kla{nenata kurdija, tkaenata volnena skutina vuta i pojasot kemer~e ja oformuvaat nosijata so isti koloristi~ki efekti.

Prazni~nite nosii, kako i nevestinskata se dopolneti so pove}e dekorativni detali - rakav~iwa, krpi, kocel, potkocelnik, kako i bogat i raznoviden monistren i metalen nakit - igla titrajka, ogrqe, ledenik, pafti, gerdani.

Ma`ite od ovoj predel lete nosat platneni ko{ula i ga}i, kako vo Skopska Crna Gora, so {irok tkaen volnen pojas na polovinata. Karakteristi~na e prazni~nata ko{ula nare~ena ajta - {iroka i so mnogu nabori vo dolniot del, a specijalen detal na oblekata na mlado`encite i mladite ma`i e {iroko nabranoto dolni{te toska, fustan, koe po nazivot potsetuva na albanskoto pleme Toski, po krojot na toskiskata fustanela, a po poteklo se vrzuva so starobalkanskoto kulturno nasledstvo. Na nozete se obuvale {areni volneni ~orapi, koi pod kolenata se pridr`uvale so tesni tkaeni pojas~iwa dizgii.

Zime se oblekuva elek od {areno, dolama i ~ak{iri od temna kla{na, a vo nekoi sela i {iroki tumani ili litarki. Gorna zimska obleka e ko`uv od ov~a ko`a ili guwa so kusi rakavi od temna kla{na.

Seloto Ku~kovo, za koe vo stru~nata literatura e zabele`ano deka e edinstvenoto selo od stariot Skopski Derven, ima poinakva nosija, koja ja odbele`uvame kako preodna me|u Skopska Blatija i Skopska Crna Gora.

@enite vo ova selo nosat ko{ula ukrasena so crn ili raznoboen vez, letna saja ili zimska }urdija, so poinakvi ukrasi od tie vo sosednite predeli. Karakteristi~na obleka vo ova selo e beloto platneno saj~e, so bogati vezeni dekoracii, od debeli crni volneni konci, po grbot i prednicite. Skutinata bov~a e od alova volna, pro{arana so positni vtkaeni geometriski motivi. Zabraduvaweto e so tkaena bela pamu~na ili svilena krpa, pridr`uvana od rem~e so monistrena dekoracija. Na nozete se nosat volneni, pleteni, {areni ~orape i opinci.

Ma{kata nosija od s. Ku~kovo vo nekoi obleki ima sli~nosti so nosiite vo Skopska Crna Gora i Skopska Blatija, no se razlikuva od niv po na~inot na ukrasuvaweto na oblekite - beloto xube, temno kafeavata guwa i beliot platnen elek, so izvezeni crni i crveni ukrasi.

Vo planinskoto selo Pusta Breznica ma{kata nosija e seta od beli kla{neni obleki so optoki od crni gajtani - xebadan, mintan, be~vi, potoa ~orabi - spleteni od raznobojna volna so geometriski motivi, i kapa od jagne{ka ko`a - deluva vpe~atlivo kako izrazito planinsko - sto~arska nosija.

@enskata nosija od selo Pusta Breznica e varijanta na nosijata vo Skopska Blatija, so poinakvi izvezeni i vtkaeni ornamentalni motivi i poinakvi formi na gornite obleki.

Vo ramkite na Skopskata Kotlina se nao|a i grupata Torbe{ija, vo koja `iveat pomuslimaneti Makedonci, so makedonski govorni odliki, koi so menuvaweto na verata go smenile i svojot na~in na `ivot, pa vo izvesna smisla i svojata nosija. Sli~na na torbe{kata nosija nosat i [iptarite od selata me|u Polog i Skopska Blatija.

@enskata nosija se sostoi od ko{ula od belo tenko platno - kenarlija, ukrasena so raznoboen vez, l'skavci i monistra, preku koja se oblekuva jelek od industriski materijal, alaxa postaven i polnet so pamuk, a se opa{uva so volnen tkaen pojas i skutina - bov~a. Nosijata e dopolneta so ukrasni krpi. Karakteristi~en detal od nosijata e bel ~ar{av - tenka pamu~na tkaenina, seta ukrasena so vtkaeni geometriski motivi, a slu`i kako nokrivka za zabuluvawe.