EGEJSKIOT DEL NA MAKEDONIJA VO NARODNOOSLOBODITELNATA VOJNA
(1941-1945)
Po kapitulacijata na Grcija (1941), egejskiot del na Makedonija bil podelen pome|u Bugarija, Italija i Germanija. Bugarskiot okupator se stremel da go privle~e makedonskoto naselenie so formirawe ~eti protiv gr~kite nacionalisti~ki sili i da gi pro{iri svoite teritorijalni osvojuvawa vrz cela Egejska Makedonija. Gr~kiot faktor, od levicata (KPG, EAM, ELAS) do desnicata (EDES, EKKA), se stremel da go so~uva gr~kiot teritorijalen integritet steknat vo 1913 i 1919 god.
Makedonskiot faktor, vo uslovi na fa{isti~ka okupacija, aktivno se vklu~il vo Narodnoosloboditelnata i antifa{isti~ka vojna, so {iroka lepeza od stavovi: od makedonska maksimalna nacionalna programa za obedinuvawe na Makedonija; do minimalna nacionalna programa za po~ituvawe na malcinskite prava na Makedoncite vo Grcija, {to vsu{nost bila i politika na KPG. Realizacijata na maksimalnata nacionalna programa bila osuetena od KPG i EAM i na Makedoncite im bilo ovozmo`eno da se borat samo za realizacija na minimalnata programa, vo ramkite na KPG i EAM - ELAS.
Vo tekot na NOV Makedoncite formirale svoi voeno-politi~ki organizacii. Vo 1942 god. vo Vodensko e formirana Makedonskata antifa{isti~ka organizacija (MAO), a vo 1943 god. vo Kostursko i Lerinsko e formiran Sloveno-makedonskiot narodnoosloboditelen front (SNOF). Paralelno so niv se formiraat i makedonski voeni formacii: odredot "Lazo Trpovski" (1943), Kostursko-lerinskiot bataljon "Goce" i Vodenskiot makedonski bataljon (juni 1944). Vo 1944 god. e formirana i Prvata egejska brigada, koja u~estvuvala vo zavr{nite borbi za osloboduvawe na federalna Makedonija.
Za vreme na vojnata Makedoncite uspevaat da gi afirmiraat svoite nacionalno-kulturni vrednosti. Izdavani se makedonskite vesnici: "Sloveno-makedonski glas", "Pobeda", "Sloboda" i dr. Otvoreni se prvite makedonski u~ili{ta, organizirani se kursevi za u~iteli i izdadeni se bukvar i ~itanka. Makedonskiot jazik e voveden i vo bogoslu`bata. Makedonskite kulturno-umetni~ki dru{tva go prezentiraat makedonskiot folklor. Izveduvana e i dramata "Makedonska krvava svadba".
Po 1945 god. ovie prava bile povtorno ukinati od strana na gr~kata dr`ava koja ja prodol`ila svojata tradicionalna politika na denacionalizacija i asimilacija na makedonskiot narod od egejskiot del na Makedonija.