Kulturno - nacionalnoto dvi`ewe na makedonskiot narod

Po~etocite na nacionalnoto budewe kaj Makedoncite se manifestirale vo po~etokot na XIX vek. Glaven nositel na makedonskata nacionalna svest stanuva gra|anstvoto, organizirano vo makedonskite crkovno-u~ili{ni op{tini koi neguvale razni formi na lokalna samouprava. Vo toj pogled predni~ela makedonskata inteligencija predvodena od u~itelskiot kadar. Procesot na nacionalno osoznavawe doa|a do izraz vo 60-te i 70-te godini preku borbite na makedonskoto gra|anstvo za otstranuvawe na pretstavnicite na Carigradskata patrijar{ija i nivna zamena so makedonski, za voveduvawe na makedonskiot jazik vo crkvite i u~ili{tata, za obnovuvawe na Ohridskata arhiepiskopija kako makedonska samostojna crkva; za otvorawe prvi pe~atnici i pi{uvawe u~ebnici i knigi na makedonski naroden jazik, so primesi na crkovnoslovenskiot.

Plejada makedonski nacionalno-kulturni prerodbenici sobiraat narodni pesni i sozdavaat literaturni i didakti~ki dela na lokalnite govori, potvrduvaj}i ja so toa makedonskata kulturna i nacionalnata svest. Me|u niv se istaknuvaat Joakim Kr~ovski, Kiril Pej~inovi}, Jordan Haxi Konstantinov - Xinot, bra}ata Miladinovi, Kuzman [apkarev, Grigor Prli~ev, Partenijaa Zografski i \or|ija Pulevski.

Natamo{niot razvoj na makedonskata nacionalna svest go zabavile crkovno-prosvetnite i dr`avni propagandi na sosednite monarhii - Bugarija, Grcija i Srbija. Tie, po pat na otvorawe svoi u~ili{ta i crkvi i ispra}awe u~iteli i u~ebnici, se obiduvale da go asimiliraat nacionalno razbudeniot makedonski narod. Na stranskite propagandi im se sprotivstavil makedonskiot narod predvoden od inteligencijata. Vo Makedonija se manifestiralo masovno antipatrijar{isko i antiegzarhisko dvi`ewe. Vo 90.-te godini na XIX vek skopskiot mitropolit Teodosij ja predvodel borbata protiv Gr~kata patrijar{ija i Bugarskata egzarhija, zalagaj}i se za sozdavawe na samostojna makedonska crkva, odnosno za obnovuvawe na Ohridskata arhiepiskopija.

Home